Kokcydioza

Kokcydioza wywołana jest przez pasożytnicze pierwotniaki z rodzaju Eimeria. Drób atakuje 7 głównych gatunków: acervulina, brunetti, mitis, necatrix, praecox, tenella i maxima i 5 gatunków specyficznych dla indyków np. E. meleagrimitis.

Róznia się one między sobą cechami morfologicznymi, miejscem bytowania w przewodzie pokarmowym oraz patogennością i immugennością.

W ciągu 1 cyklu kokcydia występują zarówno wewnątrz organizmu gospodarza jak i poza nim. Czynnikiem powodującym rozpowszechnianie się choroby sa oocysty, które wydostają się z organizmu ptaka wraz z kałem i początkowo są nieaktywne ale pod wpływem wilgoci i temperatury przekształcają się w formę aktywną i są już w stanie infekować organizm ptaków. Po połknięciu w jelicie cienkim wydostają się z oocyst i atakują komórki jelitowe, po wielu przemianach tworzą sie kolejne oocysty i wydalane są ponownie z kalem. Taki cykl powtarza się wiele razy powodując natężenie choroby w stadzie. Z jednej oocysty może powstać ok. 400tys. kolejnych oocyst, a 1 zarażony ptak może dziennie wydalić od 9 do 670 milionów oocyst. Kokcydia sa bardzo rozpowszechnione w środowisku i mogą być przenoszone przez gryzonie i dzikie ptactwo, dlatego bardzo ważne jest odizolowanie ptaków od źródła zakażeń, zwłaszcza że są one wysoce oporne na warunki pogodowe i środki dezynfekcjne.

Kokcydia powodują ogromne straty w hodowli. Składają się na nie padnięcia oraz straty pośrednie wynikające z podklinicznego przebiegu choroby. Są to duże zróżnicowanie ptaków, słabe przyrosty, zły FCR a przede wszystkim większa podatność na inne choroby. Nawet w łagodnych przypadkach zmiany na jelitach często sa powodem powstania innych zakażeń bakteryjnych. Kokcydioza występuje na wszystkich fermach drobiu pomimo zachowywania wszelkich norm sanitarnych. Zarażone ptaki sa osłabione, blade i tracą kondycję. Pióra sa nastroszone, słabe skrzydła a nogi suche i blade. Ptaki skupiają sie w grupach, przestają pobierać paszę, pojawia się biegunkach a w odchodach często można zauważyć krew. Największą ilość krwi obserwuje się w 5-6 dniu po zarażeniu, natomiast w 8-9 dniu następuje śmierć ptaka lub zaczyna zdrowieć. Największa śmiertelność występuje w okolicy 4-6 dnia od zarażenia z powodu utraty krwi, objawy jeszcze mogą nie być zauważalne. W sekcyjnym obrazie można zauważyć białe plamy lub smugi w górnej części jelita, wypełnienie jelita krwią, czerwone plamy, stan zapalny lub martwica dolnej części jelita cienkiego. Często objawy kokcydiozy mylone są z innymi chorobami np. salmonellą lub z martwiczym zapaleniem jelit. Pełną diagnozę można postawić jedynie po badaniach laboratoryjnych wymazu ze ścian jelita padłych ptaków.

Na rozwój infekcji ma wpływ wiele czynników. Im więcej oocyst dostanie się do przewodu pokarmowego ptaków tym choroba przybierze ostrzejszy charakter. Poszczególne szczepy kokcydiów różnią się patogennością. Duży wpływ na przetrwanie oocyst mają warunki środowiskowe, które mogą ograniczać lub sprzyjać kokcydiozie. Częściej występuje ona podczas ciepłej pory roku maj – wrzesień, niż w pozostałych miesiącach roku. Ptaki mogą nabyć odporność na kokcydiozę jeśli mają kontakt z chorobą w niskim natężeniu, jednak kontakt z jednym patogenem nie gwarantuje odporności na inną formę kokcydiów.

Ilość oocyst w środowisku można kontrolować poprzez dobór odpowiedniego kokcydiostatyku do paszy oraz przez okresowe wypalanie lub dezynfekcję. Oocysty wydalone z kałem nie sa w stanie zarazić jeśli nie przejdą kolejnej formy rozwojowej w ściółce trwającej ok. 21-48h – która ułatwia im niedostateczna wentylacja kurnika, nadmierna obsada ptaków i zwiększona wilgotność ściółki. Jeżeli ptaki mają dodatkowo osłabiona odporność na skutek nadmiernej ilości gazów w powietrzu lub zakażone są chorobami układu odpornościowego np. Gumboro, Mareka, anemią zakaźną czy wirusami to nawet niewielka ilość oocyst może spowodować spustoszenie na kurniku.

Kokcydiostatyki stanowią bardzo ważną grupę preparatów stosowanych w kontrolowaniu kokcydiozy. Obecne na rynku kokcydiostatyki mozna podzielić na 2 grupy: powszechne w produkcji antybiotyki jonoforowe i rzadziej stosowane kokcydiostatyki chemiczne. Profilaktyka kokcydiozy wymaga stałego stosowania kokcydiostatyków z okresowym zmienianiem preparatów. Niekiedy w celu uzyskania większej skuteczności stosuje się 2 preparaty jednocześnie. Kurczętom rzeźnym zaleca się podawanie ich przez cały okres odchowu z zachowaniem karencji, kurczętom odchowywanym na nioski przez pierwsze 12-16tyg życia, natomiast indykom do 12 tyg życia.

Od 1992r. trwają prace nad opracowaniem szczepionek podawanych nioskom. Przeciwciała wytworzone przez nioskę przekazywane są przez żółtko wyklutym z nich pisklętom. Przez 3 tygodnie utrzymuje się wysoki poziom przeciwciał u kurcząt ograniczając tym samym rozwój kokcydiów. Szczepionki przeciwko kokcydiozie powinne być stosowane tylko u zdrowych niosek, bytujących w pomieszczeniach czystych i poddanych dezinwazjii oocyst kokcydiów z poprzedniego cyklu produkcyjnego.
Nowością w walce z kokcydiozą są preparaty ziołowe ze względu na to że żadna z substancji czynnych nie wymaga okresu karencji dlatego możliwe jest stosowanie ich przez cały okres odchowu. Dodatkowo wykazują one działanie bakteriostatyczne i stymulujące, mają szeroki zakres dawkowania i przede wszystkim sa bezpieczne dla produktów żywnościowych oraz można je stosować równolegle ze szczepionkami.